De Marsch
Impromptu als waarschuwing
Wat Ysa Pastora
blootlegde - en waarom het ertoe doet
Jarenlang werd de Marsch Impromptu afgedaan
als een muzikaal raadsel. De schatkaartthese van Hammer - het idee dat de
vreemde toevoegingen verborgen aanwijzingen vormden - bood een comfortabel
verhaal dat niemand hoefde te controleren.
Tot Ysa Pastora het wél controleerde.
De mythe stort in
Pastora toonde aan dat de schatkaartthese geen
basis had.
Maar achter die mythe bleek iets te schuilen
dat veel minder onschuldig was.
De onthulling die iedereen liever had
vermeden
De toevoegingen in de Marsch Impromptu bleken
geen improvisaties, maar het werk van een clandestiene neonazistische
organisatie.
Ritmische afwijkingen en notaties fungeerden
als gecodeerde verwijzingen naar extremistische symboliek en de bestendiging
van het nationaalsocialistische ideaal.
Wat jarenlang werd weggewoven als een
curiositeit, bleek een poging om ideologie te verankeren in cultuur - stil,
strategisch, onopvallend.
De prijs van het onderzoek
Pastora’s bevindingen werden niet verwelkomd.
• Archieven gingen dicht.
• Collega’s waarschuwden haar te stoppen.
• De pers zweeg.
• Externe peer reviews bleven uit.
• Spot en bagatellisering volgden.
• En uiteindelijk kwamen expliciete
dreigementen.
Uit zelfbescherming moest Pastora in anonimiteit verder werken. Dat zegt alles over de krachten die zij blootlegde.
Waarom dit ons aangaat
Pastora’s onderzoek toont hoe extremistische
groepen proberen hun ideologie te laten circuleren via culturele objecten die
niemand verdenkt.
Het laat ook zien hoe snel instituties
wegkijken wanneer iets te gevoelig wordt.
Dit gaat niet over
één muziekstuk.
Dit gaat over waakzaamheid.
De ongemakkelijke conclusie
De manipulaties in de Marsch Impromptu zijn
geen incident, maar onderdeel van een breder, heimelijk streven om
extremistische ideeën opnieuw te laten meeliften in het culturele domein.
Pastora’s werk is een eerbetoon waard - niet
alleen om wat zij aantoonde, maar om haar weigering om weg te kijken waar
anderen dat wel deden.
